Mokgatlo wa African National Congress (ANC) ke mokga wa dipolotiki Afrika Borwa. O simolohile e le mokgatlo wa tokoloho o tsejwang ka ho hanyetsa kgethollo ya morabe mme o busitse naha ho tloha ka 1994, ha kgetho ya pele ya kamora kgethollo ya morabe e fella ka hore Nelson Mandela a kgethwe e le Mopresidente ya Afrika Borwa . Cyril Ramaphosa, mopresidente wa naha ya seng a ntse a le teng, o sebeleditse e le mopresidente wa ANC ho tloha ka la 18 Tshwite selemong sa 2017.[1][2]
Mokgatlo ona, o thehilweng ka la 8 Pherekgong 1912 Bloemfontein e le South African Native National Congress, o ile wa thehwa ho buella ditokelo tsa Maafrika Borwa a batsho.[3][4]Ha mmuso wa National Party o qala ho busa ka 1948, sepheo se seholo sa ANC e bile ho hanyetsa leano la mmuso o motjha wa kgethollo ya mmuso. Ho fihlela sena, mekgwa le mekgwa ya wona ya ho hlophisa e ile ya fetoha; ho amohelwa ha wona ha mekgwa ya dipolotiki tse ngata, le ho eketseha ha ditho tsa wona, ho ile ha fella ka Letsholo la Bofetoheli la ho se mamele setjhaba ka 1952-53. [5]ANC e ile ya thibelwa ke mmuso wa Afrika Borwa pakeng tsa Mmesa 1960 - nakwana kamora polao e sehloho ya Sharpeville - le Hlakola selemong sa 1990. Nakong ena, ho sa tsotelehe boiteko ba nako le nako ba ho tsosolosa dipolotiki tsa yona tsa ka sephiring, ANC e ile ya qobellwa ho ya kgolehong ka kgatello e eketsehileng ya mmuso, e ileng ya etsa hore baetapele ba bangata ba yona ba kenngwe teronkong Robben Island . Ntlo-kholo ya ANC e neng e le naheng ya Lusaka, Zambia, e nehelane ka boholo ba tlhokomelo ya yona letsholong la tshenyo le ntwa ya dikgukguni kgahlanong le mmuso wa kgethollo ya morabe, e neng e etswa tlasa lepheo la yona la sesole, uMkhonto weSizwe, le thehilweng ka selemo sa1961 ka tshebedisano-mmoho le Mokha oa Bokomonisi oa Afrika Borwa (SACP). ANC e ile ya nyatsuwa e le mokgatlo wa dikgukguni ke mebuso ya Afrika Borwa, United States le United Kingdom. Leha ho le jwalo, e ile ya ipeha boemong ba ho ba sebapadi sa bohlokwa dipuisanong tsa ho fedisa kgethollo ya morabe, e ileng ya qala ka matla ka mora hore thibelo e hlakolwe ka 1990. Ka nako e telele, boetapele ba ANC, hammoho le ditho tse ngata tsa yona tse mafolofolo, ba ne ba sebetsa ba le kantle ho naha. Kamora Merusu ya Soweto ya selemo sa 1976, ANC e ile ya dula e ikemiseditse ho fihlella dipheo tsa yona ka ntwa ya dibetsa. Maemo ana a ile a bopa ANC haholo nakong ya dilemo tsa yona tsa botlamuwa.[6]
Nakong eya kamora kgethollo ya morabe, ANC e ntse e tswela pele ho iponahatsa e le mokgatlo wa tokoloho, leha e boetse e le mokga wa dipolotiki o ngodisitsweng. Ka lebaka la Selekane sa eona sa Makgotla a Mararo le Mokga wa Bokomonisi wa Afrika Borwa (SACP) le Congress of South African Trade Unions (COSATU), e ne e ntse e bolokile bongata bo phutholohileng ba dikgetho boemong ba naha le diprofinseng tse ngata, mme e fane ka mopresidente e mong le e mong wa bahlano ba Afrika Borwa ho tloha ka 1994. Afrika Borwa e nkwa e le naha e nang le mokha o matla . Leha ho le jwalo, bongata ba dikgetho tsa ANC bo fokotsehile ka mokgwa o tsitsitseng ho tloha ka 2004, mme dikhethong tsa lehae tsa 2021, karolo ya yona ya dikgetho tsa naha e theohile ka tlase ho 50% ka lekgetlo la pele. Lilemong tse leshome tse fetileng, mokga o nnile wa ameha likgang tse mmalwa, haholo-holo tse amanang le diqoso tse atileng tsa bobolu ba dipolotiki hara ditho tsa yona.[7]
Kamora dikgetho tse akaretsang tsa 2024, ANC e ile ya lahlehelwa ke bongata ba yona palamenteng ka lekgetlo la pele historing ya demokrasi ya Afrika Borwa. Leha ho le jwalo, e ntse e le mokga o moholo ka ho fetisisa, ka divoutu tse fetang 40% feela. Mokga o boetse o lahlehetswe ke bongata ba wona Kwa-Zulu Natala, Gauteng le Northern Cape. Ho sa tsotellehe mathata ana, ANC e ile ya boloka matla boemong ba naha ka kopanelo e kgolo e bitswang Mmuso wa Bonngwe ba Setjhaba, ho kenyeletswa le mekga eo mmoho e nang le ditulo tse 72% Palamenteng .
Mohlahlami wa mokgatlo wa Cape Colony wa Imbumba Yamanyama, ANC e thehilwe e le South African Native National Congress Bloemfontein ka la 8 Pherekhong ka selemo sa 1912, mme ya rehoa lebitso la African National Congress ka 1923. Pixley ka Isaka Seme, Sol Plaatje, John Langalibalele Dube, le Walter Rubusana ba thehile mokgatlo ona, oo, jwalo ka boholo ba litho tsa pele tsa ANC, ba neng ba tsoa dihlopheng tsa batho ba batšo ba Afrika Borwa ba ratang mekgwa e metle, ba rutehileng le ba bolumedi. Leha ba ne ba ke ke ba nka karolo, marena a Maxhosa a ne a tla bontsha tshehetso e kgolo mokhatlong ona; ka lebaka leo, Morena Jongilizwe o ile a fana ka dikgomo tse 50 ho oona nakong ya ho thehoa ha oona. Hoo e ka bang ka selemo sa 1920, ka phetoho e nyenyane ho tloha ho tsepamiseng maikutlo ha yona qalong ho "dipolotiki tsa ho etsa dikopo", ANC e ile ya theha lenaneo la khanyetso e sa sebetseng e neng e lebisitswe haholoholo katolosong le ho kenngweng ha melao ya dipasa . Ha Josiah Gumede a nka puso jwalo ka mopresidente wa ANC ka 1927, o ile a buella leano la ho kopanya batho ba bangata le tshebedisano mmoho le Mokga wa Makomonisi, empa a kgethwa ho tloswa ofising ka 1930 mme a nkeloa sebaka ke Seme wa setso, eo boetapele ba hae bo ileng ba bona tshusumetso ya ANC e fokotseha.
Kereke ya Wesleyan Waaihoek, moo ANC e thehilweng teng Bloemfontein. Hona Jwale ke Sebaka sa Bohlokwa ba Lefatshe (2025)
Dilemong tsa bo-1940, Alfred Bitini Xuma o ile a tsosolosa mananeo a mang a Gumede, a thuswa ke keketseho ya mesebetsi ya mekgatlo ya basebetsi le ka ho thehwa ha Mokhatlo oa Bacha wa ANC wa lepheo le letšehali ka 1944 tlasa moloko o motjha wa baitseki, har'a bona ho ne ho e-na le Walter Sisulu, Nelson Mandela, le Oliver Tambo . Kamora hore Mokga wa Naha o kgethwe mmusong ka 1948 sethaleng sa khethollo ya morabe, e leng se ileng sa kenyelletsa ho thehoa ha kgethollo ya morabe ka ho eketsehileng, moloko ona o mocha o ile wa phehella Lenaneo la Ketso le neng le buella botjhaba ba Afrika ka ho hlaka mme la lebisa ANC, ka lekgetlo la pele, tshebedisong e tswelang pele ya mekgwa ya ho hlohlelletsa batho ba bangata jwalo ka diteraeke, ho lula hae le ho se kene sesoleng. Sena se ile sa fella ka Letsholo la ho se mamele setjhaba la 1952-53, letsholo la ho se mamele setjhaba ka bongata le hlophisitsoeng ke ANC, Indian Congress, le Lekhotla la Franchise Action Council la mebala-bala ho ipelaetsa ka melao e tšeletseng ea kgethollo ya morabe. Ditho tsa ANC li ile tsa eketseha. Ka Phuptjane 1955, e ne e le e nngee ea lihlopha tse emetsweng Kopanong ea Batho ea merabe e mengata Kliptown, Soweto, e ileng ya tiisa Tokomane ea Tokoloho, ho tloha ka nako eo ho ea pele e le tokomane ya motheo ntoeng ea khahlanong le khethollo ea morabe . Tokomane ena e ne e le motheo oa Kopano ea Kopano e tshwarellang, empa e ne e boetse e sebeliswa e le lebaka la ho qosa baitseki ba makholo, hara bona boholo ba boetapele ba ANC, Nyeweng ya Bofetohedi . Pele nyewe e phethwa, polao e sehloho ya Sharpeville e etsahetse ka la 21 Hlakubele 1960. Ka mora moo, ANC e ile ya thibelwa ke mmuso wa Afrika Borwa. Ha ea ka ea tlosoa thibelong ho fihlela ka Hlakola 1990, hoo e ka bang dilemo tse mashome a mararo hamorao.
Kamora ho thibeloa ha eona ka Mmesa 1960, ANC e ile ea khannoa ka sekhukhu, e leng ts'ebetso e ileng ea potlakisoa ke litaelo tse ngata tsa thibelo ea mmuso, keketseho ea khatello ea mmuso, le ho koalloa teronkong ha baetapele ba baholo ba ANC ho latela nyeoe ea Rivonia le nyewe ya Little Rivonia . Ho tloha hoo e ka bang ka 1963, ANC e ile ea tlohela boholo ba boteng ba eona ba sekhukhu ka hare ho Afrika Borwa mme ya sebetsa hoo e ka bang ka botlalo ho tsoa thomong ya yona ya kantle, moo ntlo-kgolo ya yona e neng e le Morogoro, Tanzania, mme hamorao Lusaka, Zambia . Nakong yohle ea eona ea botlamuweng, ANC e ne e etellwa pele ke Tambo - ea pele ka mnete, moo mopresidente Albert Luthuli a neng a kwaletswe ka tlung Zululand; eaba o sebetsa ka thata, kamora lefu la Luthuli ka 1967; 'me, qetellong, ka molao, kamora voutu ya boetapele ka 1985. Nakong eo ho ne ho e-na le kamano e haufi haholo pakeng tsa ANC le Mogha wa Bokomonisi oa Afrika Boroa (SACP) o thehiloeng botjha, oo le oona o neng o le botlamuweng.
Ka 1961, ka karolo e itseng karabelong ea polao e sehloho ya Sharpeville, baetapele ba SACP le ANC ba ile ba theha mokhatlo wa sesole, uMkhonto weSizwe (MK, Spear of the Nation ), e le sesebediswa sa ntwa e hlometseng khahlanong le mmuso wa kgethollo ya morabe. Qalong, MK e ne e se mokgatlo oa semmuso wa ANC, mme o ne o sa thehwa ka kotloloho ke Lekgotla la Naha la ANC; o ne o nkwa e le mokgatlo o ikemetseng ho fihlela ANC e o amohela ka molao e le lekala la eona le hlometseng ka Mphalane selemong sa 1962.
Karolong ya pele ya dilemo tsa bo-1960, MK e ne e phathahane ka letsholo la ditlhaselo tsa tshenyo, haholo-holo ho phatloha ha dibomo tsa dibaka tsa mmuso tse se nang batho. Leha ho le jwalo, ha ANC e ntse e fokotsa boteng ba eona ka hare ho Afrika Borwa, dihlopha tsa MK di ile tsa kwallwa kwetliso Tanzania le dinaheng tsa boahelani - ntle le tse kang Letšolo la Wankie, ho hloleha ho hoholo ha sesole. Ka 1969, Tambo o ile a qobellwa ho bitsa Seboka sa bohlokwa sa Morogoro ho sebetsana le ditletlebo tsa maemo a holimo, tse hlalositsweng ke Chris Hani memorantamong e neng e bontsha boetapele ba MK bo le bobolu le bo sa tsotelleng.[8] Leha ho se tsitse ha MK ho ile ha tswela pele ho fihlela dilemong tsa bo-1970, maemo a ntoa ea dibetsa a ile a ntlafala haholo kapele, haholo-holo kamora bofetoheli ba Soweto ba 1976 Afrika Borwa bo boneng baithuti ba dikete - ba susumetsoa ke mehopolo ea Black Consciousness - ba tshela meedi ho ea batla koetliso ea sesole. Mesebetsi ya dikgukguni tsa MK ka hare ho Afrika Borwa e ile ea eketseha butle-butle nakong ena, mme kgakanyo e' ngwe e tlaleha keketseho ho tloha diketsahalong tse 23 ka 1977 ho ea liketsahalong tse 136 ka 1985. Karolong ya ho qetela ea lilemo tsa bo-1980, baahi ba mmalwa ba Afrika Borwa ba ile ba bolaoa litlhaselong tsena, e leng phetoho ya ho se tsilatsile ha ANC pele ho ho baka Dikotsi tsa baahi. Ditlhaselo tse bolaeang Di ne Di kenyelletsa Dibomo tsa Church Street ka 1983, Dibomo tsa Amanzimtoti ka 1985, Dibomo tsa Magoo's Bar ka 1986, le libomo tsa Lekgotla la Magistrate la Johannesburg ka 1987. Ka karolo e itseng Ya phetetso, Sesole sa Tshireletso sa Afrika Borwa se ile sa tšela moeli ka ho eketsehileng ho ea shebana le Ditho tsa ANC le litsi tsa ANC, joalo ka tlhaselong ea 1981 Maputo, tlhaselo ya selemo sa1983 Maputo, le tlhaselo ya selemo sa 1985, Gaborone .[9]
Oliver Tambo, mopresidente wa ANC ya neng a le botlamuweng ho tloha ka 1967 ho isa ho 1991
Nakong ena, mesebetsi ya MK e ile ya etsa hore mebuso ya Margaret Thatcher le Ronald Reagan e nyatse ANC e le mokhatlo oa dikhukhuni. Ha e le hantle, ANC kapa Mandela ha baa ka ba tloswa lenaneng la dikgukguni tsa US ho fihlela ka 2008. Lehloyo la mebuso ea Bophirimela le ile la hlaloswa ka karolo e itseng ke moelelo wa Ntwa ea Mantsoe, le ke tšehetso e kholo - ea lichelete le ya botekgeniki - eo ANC e e fumaneng ho Soviet Union .
Ho tloha bohareng ba bo-1980, ha kganyetso ya machaba le ea ka hare khahlanong le kgethollo ya morabe e ntse e eketseha, dikarolo tsa ANC li ile tsa qala ho leka menyetla ya tumellano e buisanoeng le mmuso wa Afrika Borwa, leha bohlale ba ho tlohela ntoa e hlometseng e ne e le taba e tsosang khang haholo ka hara mokgatlo. Kamora puisano ea pele pakeng tsa ANC le baemeli ba mmuso, sechaba sa khoebo le setjhaba, Mopresidente FW de Klerk o ile a phatlalatsa ka Hlakola 1990 hore 'muso o tla lokolla ANC le mekhatlo e meng ya dipolotiki e thibetsoeng, le hore Mandela o tla lokolloa teronkong.[10] Baetapele ba bang ba ANC ba ile ba kgutlela Afrika Boroa ba tsoa botlamuweng bakeng sa seo ho thoeng ke "dipuisano tsa dipuisano", tse ileng tsa lebisa ka 1990 le 1991 letotong la litumellano tsa linaha tse peli le 'muso tse thehang boitlamo bo kopanetsoeng lipuisanong. Habohlokwa le ho feta, Motsotso oa Pretoria oa Phato 1990 o ne o kenyelletsa boitlamo ba ANC ba ho emisa ntwa ya yona e hlometseng ka bonngoe. Sena se ile sa etsa hore ho khonehe ho ba le Seboka sa Mekha e mengata bakeng sa Afrika Borwa ea Demokrasi mme hamorao Foramo ea Dipuisano tsa Mekga e Mengata, moo ANC e neng e nkwa e le moemeli ea ka sehloohong wa dithahasello tsa mokgatlo o kgahlanong le kgethollo ea morabe.
Leha ho le jwalo, pefo ya dipolotiki e tswelang pele, eo ANC e neng e e bitsa lebotho la boraro le tshehetswang ke mmuso, e ile ya baka tsitsipano e pheta-phetwang. Ka ho makatsang le ho feta, kamora polao ya Boipatong ya Phuptjane 1992, ANC e ile ya phatlalatsa hore e ikgula dipuisanong ka ho sa feleng. E ile ya tobana le mahlatsipa a mang polaong ya Bisho, polao ya Shell House, le dintweng tse ding le mabotho a mmuso le batshehetsi ba Inkatha Freedom Party (IFP). Leha ho le jwalo, hang ha dipuisano di tswela pele, di ile tsa fella ka Pudungwana 1993 Molaotheong wa nakwana, o neng o laola dikgetho tsa pele tsa demokrasi tsa Afrika Borwa ka la 27 Mmesa 1994. Dikgethong, ANC e hapile boholo bo boholo ba 62.65% ya divoutu. Mandela o ile a kgethwa e le mopresidente mme a theha Mmuso wa kopanelo wa Bonngwe ba Naha, oo, tlasa dipehelo tsa Molaotheo wa nakwana, o neng o boetse o kenyeletsa Mokgatlo wa Naha le IFP. ANC e ntse e laola mmuso wa naha ho tloha ka nako eo.
Mehleng ea kamora khethollo ea morabe, lihlopha tse 'maloa tse kholo tse ikarotseng li thehiloe ke litho tsa mehleng tsa ANC. Ea pele ke Congress of the People, e thehiloeng ke Mosiuoa Lekota ka 2008 kamora kopano ea likhetho ea Polokwane, ha ANC e hana ho kgetha Thabo Mbeki hape e le mopresidente oa eona mme ho e-na le hoo e mo qobella ho itokolla bopresidenteng ba naha. Karohano ea bobeli ke Economic Freedom Fighters, e thehilweng ka selemo sa 2013 kamora hore moetapele wa batjha Julius Malema a lelekoe ho ANC. Pele ho tsena, karohano ea bohlokoa ka ho fetisisa historing ya ANC e etsahetse ka 1959, ha Robert Sobukwe a etella pele sehlopha se arohaneng sa batho ba ratang naha ya Maafrika ho ea ho Pan Africanist Congress e ntjha.
uMkhonto wa Sizwe o ile wa hlahella ka Tshitwe selemong sa 2023, ha mopresidente wa mehleng Jacob Zuma a phatlalatsa hore, leha a rera ho dula e le setho sa ANC bophelo bohle ba hae, a ke ke a etsa letsholo la ANC dikgethong tse akaretsang tsa Afrika Borowa tsa 2024, mme ho e-na le hoo o tla kgetha MK. Ka Phupu 2024, Jacob Zuma o ile a lelekwa ho ANC, ka lebaka la ho etsa letsholo la mokga o qothisanang lehlokoa le eena ( MK Party ) dikgethong tse akaretsang tsa la 29 Motsheanong.
Cyril Ramaphosa o kgethilwe ho ba mopresidente wa ANC kopanong ya 2017 .
Tlasa molaotheo wa ANC, setho se seng le se seng sa ANC ke sa lekala la lehae, ,mme ditho tsa lekala di kgetha maano le baetapele ba mokgatlo. [11] Ba etsa joalo haholo-holo ka ho kgetha baemedi ba Seboka sa Naha, seo hona jwale se tšoaroang dilemo tse ding le tse ding tse hlano. Pakeng tsa dikopano, mokgatlo o etelloa pele ke Komiti ea Phethahatso ea Naha ya ditho tse 86, e kgethwang kopanong ka nngwee. Litho tse phahameng ka ho fetisisa tsa Komiti ya Phethahatso ya Naha ke bao ho thoeng ke bahlanka ba tsheletseng ba ka hodimo, mopresidente wa ANC e le yena ya ka sehloohong hara bona. Tshebetso e lekanang e etsahala maemong a ka tlase ho naha: e nngwe le e nngwe ya dikomiti tse robong tsa phethahatso ea provense le dikomiti tsa phethahatso tsa dibaka li kgethwa dikopanong tsa kgetho tsa provense le tsa dibaka ka ho latellana, hape di etelwa ke baemedi ba makala; mme bahlanka ba lekala ba kgethwa libokeng tsa kakaretso tsa lekala.
ANC e na le liki tse tharo: Mokgatlo wa Basadi, Mokgatlo wa Batjha le Mokgatlo wa Maveterane . Tlasa molao oa motheo oa ANC, liki ke mekhatlo e ikemetseng e nang le sebaka sa ho iketsetsa melao ea bona ea motheo le maano; bakeng sa merero ea dikopano tsa naha, di tshwarwa jwalo ka diprofinse, ka baemedi ba voutang le matla a ho kgetha bakhethoa ba boetapele.
ANC e ananeloa e le moetapele wa selekane sa mahlakore a mararo, se tsejoang e le Tripartite Alliance, le SACP le Congress of South African Trade Unions (COSATU). Selekane sena se ile sa hlophiswa semmuso bohareng ba selemo sa 1990, ka mora hore ANC e tloswe thibelo, empa se na le metso e tebileng ya nalane: SACP e ne e sebeditse haufi-ufi le ANC ha e le botlamuweng, mme COSATU e ne e ikamahantse le Freedom Charter le Congress Alliance ka 1987. Botho le boetapele ba mekgatlo e meraro ka tlowaelo di nnile tsa kopana haholo. Selekane sena se theha selekane sa dikgetho sa nnete: SACP le COSATU ha di qothisane lehlokwa dikgethong tsa mmuso, empa di hlahisa bakgethwa ka ANC, di na le maemo a phahameng ho ANC, mme di susumetsa leano la mokga. Leha ho le jwalo, SACP, haholo-holo, e nnile ea tshosa kgafetsa ka ho hlahisa bakgethwa ba yona, mme ka selemo sa 2017 e entse jwalo ka lekgetlo la pele, e qothisana lehlokwa le ANC likhethong tsa likhetho tsa mantlha masepala wa Metsimaholo, Free State .
Tlasa tsamaiso ya dikgetho tsa boemedi bo lekanang le lenane le kwetsweng la Afrika Borwa, mekga e na le matla a maholo ho kgetheng bakhethwa bakeng sa mekhatlo ea ketsamolao. Tsshebetso ya ka hare ea kgetho ya bakgethwa ba ANC e hlokomeloa ke seo ho thoeng ke "dikomiti tsa lenane" 'me e atisa ho kenyelletsa karolo e pharaletseng ea demokrasi, haholo-holo boemong ba lehae, moo makala a ANC a voutang ho kgetha bakgethwa bakeng sa dikgetho tsa mmuso wa lehae. Pakeng tsa 2003 le 2008, ANC e boetse e fumane palo e kgolo ya ditho ka tshebetso ya ho tshela fatshe e tsosang kgang, e etsahetseng haholo-holo boemong ba lehae.
Baetapele ba phethahatso lefapheng le leng le le leng la mmuso – mopresidente, ditonakgolo tsa provense, le bo-ramotse – ba kgethwa ka tsela e sa tobang kamora dikgetho tse ding le tse ding. Ha e le hantle, kgetho ya bakgethwa ba ANC bakeng sa maemo ana e itshetlehile haholo, moo sehlopha sa ANC se kgethang mmoho ho kgetha mokgethwa ya kgethilweng esale pele. Le hoja ANC e sa tsebise kamehla hore na sehlopha sa yona se ikemiseditse ho kgetha mang, Seboka sa Naha ho fihlela jwale se dula se kgetha mopresidente wa ANC jwalo ka mopresidente wa naha.[12]
ANC e kgomaretse leano la semmuso la ho romela dihlopha tsa batho ho tloha ka 1985. Mehleng ya kamora kgethollo, leano lena le kenyeletsa empa ha le felle ke kgetho ya bakgethwa bakeng sa dikgetho le maemo a mmuso: le boetse le bolela hore mokgatlo o bohareng o "romele" ditho tsa ANC maemong a mang a fapaneng a mawa mokga, mmusong le moruong.
Jwalo ka mopresidente wa ANC (1991–97), Nelson Mandela o bone ANC e hola mme e amohela dihlopha tse ding tse kgahlanong le kgethollo ka tsela e sa rerwang.
ANC e ikgantsha ka ho ba kereke e pharaletseng, mme, jwalo ka mekga e mengata e busang, e tshwana le mokga o nang le diketso tsohle, o amohelang mefuta e fapaneng ya diketso tsa maikutlo. Jwalo ka ha Mandela a boleletse The Washington Post ka 1990:
ANC ha e so ka e ba mokga wa dipolotiki. E thehilwe e le palamente ya batho ba Maafrika. Ho tloha qalong, ho fihlela jwale, ANC ke kopano ya batho ba mekga e fapaneng ya dipolotiki, haeba o batla. Ba bang ba tla tshehetsa kgwebo e lokolohileng, ba bang bososhiale . Ba bang ke baboloki ba dipolotiki, ba bang ke ba lokolohileng . Re kopane feela ka boikemisetso ba rona ba ho hanyetsa kgatello ya morabe . Ke yona feela ntho e re kopanyang. Ha ho na taba ya kgopolo mabapi le tsamaiso ya ANC, hobane potso efe kapa efe e atamelang kgopolo e ka arola mokgatlo ho tloha hodimo ho ya tlase. Hobane ha re na kamano efe kapa efe ntle le ena, ya boikemisetso ba rona ba ho fedisa kgethollo ya morabe.
ANC ya kamora kgethollo ya morabe e ntse e tswela pele ho ikgetholla e le mokgatlo wa tokoloho le o leshano ka ditshepiso, e phehella "tokoloho e felletseng ya naha mefuteng eohle ea kgethollo le kgatello ya naha". E boetse e tswela pele ho bolela Tokomane ea Tokoloho ya selemo sa 1955 e le "tokomane ya motheo ya leano la ANC". Leha ho le jwalo, jwalo ka ha setho sa NEC Jeremy Cronin a hlokometse ka 2007, melao-motheo e fapaneng e pharaletseng ya Tokomane ea Tokoloho e filwe ditlhaloso tse fapaneng, mme ya hatiswa ka tekanyo e fapaneng, ke dihlopha tse fapaneng ka hara mokgatlo. Leha ho le jwalo, dintho tse ding tsa motheo tse tshwanang li bonahala dikgethong tsa leano le tsa maikutlo tsa mokgatlo o moholo.
ANC e ikemiselitse ho latela mohopolo wa ho se kgetholle morabe le ho hanyetsa "mofuta ofe kapa ofe wa khethollo ya morabe, ya morabe kapa ya morabe kapa ya boikhohomoso".
Seboka sa Morogoro sa 1969 se ile sa tlama ANC ho " phetohelo ea sechaba ea demokrasi [eo] - ho senya kamano e teng ya setjhaba le moruo - e tla tlisa tokiso ya ho hloka toka ha nalane ho entsweng kgahlanong le bongata ba matsoalloa mme kahoo e behe motheo oa mokgwa o motjha le o tebileng oa machaba ". Bakeng sa barutehi ba mokgatlo ona, khopolo ea Phetohelo ya Setjhaba ea Democratic (NDR) e ne e le mokgwa wa ho boelanya morero oa kgahlanong le kgethollo ya morabe le wa bokoloniale ka sepheo sa bobedi, e leng sa ho theha bososhiale ba lehae le ba matjhaba - ANC ke setho sa Mokhatlo oa Matjhaba wa Bososhiale, mme molekane wa eona ea haufi eo ka tloaelo SACP e inkang e le mokga wa pele . Haholo-holo, mme jwalo ka ha ho boletsoe ke tokomane ya 1969, thuto ea NDR e kenyelletsa hore phetoho ya tsamaiso ya dipolotiki ya lehae (ntwa ea naha, polelong ya Joe Slovo ) ke tlhokahalo ea phetohelo ea bososhiale (ntwa ya maemo). Khopolo ena e ile ya lula e le ea bohlokoa ho barutehi le baqapi ba maano ba ANC kamora ho fela ha kgethollo ya morabe. Ka nnete, ho phehella NDR ke enngwe ya dipheo tsa mantlha tsa ANC jwalo ka ha di hlalositsoe molaotheong oa eona. Joalo ka Tokomane ea Tokoloho, ho se hlaka ha NDR ho e lumelletse ho ba le ditlhaloso tse fapaneng. Mohlala, leha lditsebi tsa kgopolo-taba ea SACP li atisa ho hatisa semelo se kgahlanong le bokhapitaliste ba NDR, baetsi ba bang ba melao ea ANC ba e hlalositse e le e bolelang matlafatso ya bongata ba batho ba batsho esita le ka hara morero Wa Mmaraka wa bokhapitaliste .[13]
Ho tloha ka selemo sa 1994, mebuso e latellanang ya mokga wa ANC e bile le kgetho e matla bakeng sa tekanyo e kgolo ya ho kenella ha mmuso moruong . Tlhaloso ya pele e felletseng ea ANC ea moralo oa yona oa leano la moruo oa kamora kgethollo e hlalositsoe tokomaneng ya Lenaneo la Kaho le Nts'etsopele (RDP) ya 1994, e ileng ea fetoha manifesto ya yona ea dikhetho mme hape, tlas'a lebitso le le leng, leano la mantlha la mmuso oa Nelson Mandela . RDP e ne e ikemiseditse ho lokisa ho se lekane ha moruo ho bakilweng ke bokoloniale le kgethollo ya morabe, le ho kgothaletsa kgolo le ntshetsopele ya moruo; ho kenella ha mmuso ho ile ha nkuowa e le mohato o hlokahalang ho fihlela dipheo ka bobeli. Ka ho kgetheha, mmuso o ne o lokela ho kenella moruong ka ditsela tse tharo tsa mantlha: lenaneo la phetoho ea mobu; tekanyo ya moralo oa moruo, ka leano la indasteri le khoebo; le matsete a mmuso meralong ea motheo le phano ya ditshebeletso tsa motheo, ho kenyeletsoa bophelo bo botle le thuto. Leha RDP e ile ya lahlwa ka selemo sa 1996, ditsela tsena tse tharo tsa ho kenella moruong wa mmuso di ntse di le motheo wa meralo wa leano la ANC e latelang.[14]
Ka 1996, mmuso wa Mandela o ile wa nkela RDP sebaka ka lenaneo la Kgolo ya Mesebetsi le Kabo Botjha (GEAR), le ileng la tswela pele tlasa Mopresidente Thabo Mbeki, mohlahlami wa Nelson Mandela. GEAR e hlalositswe e le leano la neoliberal, mme e ile ya latolwa ke mekga ya COSATU le SACP.[15] Le hoja bahlahlobisisi ba bang ba ne ba bona leano la moruo la Mbeki e le le etsang diphetoho tse sa thabiseng tsa moruo o moholo tse hlokahalang bakeng sa kgolo ya nako e telele, ba bang - haholoholo Patrick Bond - ba ne ba le bona e le pontsho ya ho hloleha ha ANC ho kenya tshebetsong phetoho e kgolo ya nnete kamora 1994. Phehisano mabapi le boitlamo ba ANC ba kabo botjha ka sekala sa bososhiale e tswetse pele: ka selemo sa 2013, mokgatlo o moholo ka ho fetisisa wa basebetsi naheng, Mokgatlo wa Naha wa Basebetsi ba Tshepe wa Afrika Borwa, o ile wa hula tshehetso ya wona ho ANC motheong wa hore "sehlopha sa basebetsi se ke ke sa hlola se bona ANC kapa SACP e le balekane ba sona ba sehlopha ka moelelo ofe kapa ofe o nang le moelelo".[16] Leha ho le jwalo, ho totobetse hore ANC ha e so ka e amohela bokhapitaliste ba mmaraka o lokolohileng, mme e tswetse pele ho rata moruo o kopaneng: leha ngangisano mabapi le GEAR e ntse e tswela pele, ANC e ile ya ipitsa (ka 2004) mokga wa demokrasi ya kahisano, mme ka nako eo e ne e okametse katoloso e kgolo ya lenaneo la yona la matlafatso ya moruo wa batho ba batsho le tsamaiso ya dithuso tsa kahisano .[17]
Jwalo ka ha lebitso la yona le bontsha, RDP e ne e totobatsa ntshetsopele e etellwang pele ke mmuso – ke hore, mmuso o tswelang pele – eo ANC e neng e le hlokolosi ka tlwaelo, bonyane puong ya yona, ho e kgetholla ho mohopolo o haufi wa mmuso wa boiketlo . [18] Bohareng ba dilemo tsa bo-2000, nakong ya puso ya bobedi ya Mbeki, kgopolo ya mmuso o tswelang pele e ile ya tsosoloswa dipuisanong tsa dipolotiki tsa Afrika Borwa ha moruo wa naha o ntse o mpefala; mme Seboka sa Naha sa 2007 se ile sa tshehetsa ntshetsopele ka pelo yohle diqetong tsa sona tsa maano, se ipiletsa mmuso "bohareng ba moruo o kopaneng... o etellang pele le ho tataisa moruo oo mme o kenellang molemong wa batho ka kakaretso". Mmuso o sisintsweng wa ntshetsopele o ne o boetse o le bohlokwa letsholong la ANC dikgethong tsa selemo sa 2009, mme e ntse e le tshiya ya bohlokwa ya leano la mmuso wa hajwale, o batlang ho aha mmuso o "nang le bokgoni le o tswelang pele". Ntlheng ena, bo-ralipolotiki ba ANC hangata ba qotsa Chaena e le mohlala o lakatsehang. Tokomane ya puisano e ileng ya etswa pele ho Lekhotla la Kakaretso la Naha la ANC la 2015 e sisintse hore:[19]
Tsela ea ntshetsopele ya moruo ya Chaena e ntse e le mohlala o ka sehloohong oa tlholo ya botho hodima mathata. Karolo e behang mohlala ea boetapele bo kopaneng ba Mokga wa Bokomonisi wa Chaena ntlheng ena e lokela ho ba naledi e tataisang ntwa ya rona.
Ho ella qetellong ya bopresidente ba Jacob Zuma, sehlopha sa ANC se amanang le Zuma se ile sa qala sethala se secha sa leano se bitsoang phetoho e kholo ea moruo (RET). Zuma o phatlalalitse tlhokomelo e ncha ho RET nakong ya puo ya hae ya Boemo ba Setjhaba ka Hlakola selemong sa 2017, mme hamorao selemong seo, a hlalosa hore e amohetswe e le leano la ANC mme ka hona e le leano la mmuso, e e hlalositse e le e kenyeletsang "phetoho ya mantlha meahong, ditsamaisong, ditsi le mekgwa ya beng le taolo ya moruo, molemong wa Maafrika Borwa ohle, haholo-holo mafutsana". Dikgang tsa RET di ne di amana haufi-ufi le mohopolo oa puo oa motse-moholo wa monopoly wa makgowa . Sebokeng sa Naha sa bo-54 ka 2017, ANC e ile ya amohela melao-motheo e mengata ya leano e buelloang ke batshehetsi ba RET, ho kenyeletswa le tlhahiso ya bona ea ho phehella ho nkuwa ha mobu ntle le puseletso e le taba ya leano la naha.[20]
.jpg)
.jpg)
