Albert Einstein

E tswa ho Wikipedia
Jump to navigation Jump to search

Albert Einstein (/ ˈaɪnstaɪn / EYEN-styne; [4] Sejeremane: [ˈalbɛʁt ˈʔaɪnʃtaɪn] (Mabapi le lenane lena la molumo); 14 Hlakubele 1879 - 18 Mmesa 1955) e ne e le ramahlale oa thuto ea mahlale ea hlahetseng Jeremane, [5] ea tsebahala haholo hore ke e mong oa litsebi tsa fisiks tse kholo ka ho fetesisa. Einstein o tsejoa ka ho nts'etsapele khopolo ea kamano, empa o boetse a etsa menehelo ea bohlokoa ho nts'etsopele ea khopolo ea limakaniki tsa bongata. Kamano le li-mechanics tsa quantum li kopane litšiea tse peli tsa fisiks ea sejoale-joale. [3] [6] Mofuta oa hae oa matla a lekanang le matla E = mc2, o hlahang khopolong ea kamano, o se o bitsoa "equation e tsebahalang ka ho fetisisa lefatšeng". [7] Mosebetsi oa hae o tsebahala hape ka tšusumetso ea ona ho filosofi ea mahlale. [8] [9] O amohetse Moputso oa Nobel oa Fisiks ka 1921 "bakeng sa litšebeletso tsa hae ho fisiks ea thuto, mme haholo bakeng sa ho sibolla ha hae molao oa phello ea motlakase", [10] mohato oa bohlokoa kholisong ea khopolo ea quantum. Katleho ea hae ea kelello le tšimoloho ea hae li felletse ka hore "Einstein" a tšoane le "bohlale". [11]

Ka 1905, selemo seo ka linako tse ling se hlalosoang e le annus mirabilis ('selemo sa mohlolo'), Einstein o phatlalalitse lipampiri tse 'ne tsa ho roba. [12] Tsena li hlalositse khopolo ea phello ea motlakase, ea hlalosa mohato oa Brownian, ea hlahisa kamano e ikhethileng, mme ea bonts'a ho lekana ha matla a matla. Einstein o ne a nahana hore melao ea mechini ea khale e ke ke ea hlola e lumellanoa le ea lefapha la motlakase, e leng se entseng hore a hlahise mohopolo oa hae o ikhethang oa kamano. Eaba o atolosetsa khopolo eo makaleng a khoheli; o phatlalalitse pampiri e mabapi le kamano e akaretsang ka 1916, a hlahisa mohopolo oa hae oa matla a khoheli. Ka 1917, o ile a sebelisa mohopolo o akaretsang oa kamano ho etsa sebopeho sa bokahohle. [13] [14] O ile a tsoela pele ho sebetsana le mathata a li-mechanics tsa lipalo le khopolo ea quantum, e lebisitseng litlhalosong tsa hae tsa khopolo ea phatsa le motsamao oa limolek'hule. O boetse a fuputsa matla a mocheso oa khanya le khopolo ea quantum ea radiation, e ileng ea rala motheo oa khopolo ea photon ea leseli. Leha ho le joalo, boholo ba karolo ea morao-rao ea mosebetsi oa hae, o sebelitse mesebetsing e 'meli e neng e sa atlehe. Taba ea mantlha, leha a bile le menehelo e meholo ho li-mechanics tsa quantum, o ile a hanyetsa seo e fetohileng ho sona, a hana hore tlhaho "ha e bapalle letaese". [15] Taba ea bobeli, o lekile ho qapa khopolo e kopaneng ea tšimo ka ho akaretsa khopolo ea hae ea matla a khoheli ho kenyelletsa motlakase oa motlakase. Ka lebaka leo, o ile a ikarola ka ho eketsehileng ho fisiks e tloaelehileng ea sejoale-joale.

Einstein o hlahetse Mmusong oa Jeremane, empa a fallela Switzerland ka 1895, a lahla boahi ba hae ba Jeremane (joalo ka 'muso oa Württemberg) [hlokomela 1] selemong se latelang. Ka 1897, ha a le lilemo li 17, o ile a ingolisa lenaneong la diploma la thuto ea lipalo le fisiks sekolong sa Swiss Federal polytechnic se Zürich, a fumana lengolo ka 1900. Ka 1901 o ile a fumana boahi ba Switzerland, boo a ileng a bo boloka bophelo bohle ba hae, mme ka 1903 o ile a fumana maemo a sa feleng ho Ofisi ea Patent ea Switzerland e Bern. Ka 1905, o ile a fuoa PhD ke Univesithi ea Zurich. Ka 1914, Einstein o ile a ea Berlin ho ea kenela Prussian Academy of Sciences le Humboldt University ea Berlin. Ka 1917, Einstein e ile ea e-ba motsamaisi oa Setsi sa Kaiser Wilhelm sa Fisiks; hape e bile moahi oa Jeremane hape - Prussia ka nako ena.

Ka 1933, ha Einstein a etetse United States, Adolf Hitler o ile a qala ho busa. Einstein ha a ka a khutlela Jeremane hobane o ne a le khahlanong le maano a mmuso o sa tsoa khethoa o etelletsoeng pele ke Manazi. [16] O ile a lula United States mme ea e-ba moahi oa Amerika ka 1940. [17] Bosiung ba Ntoa ea II ea Lefatše, o ile a amohela lengolo le eang ho Mopresidente Franklin D. Roosevelt a mo lemosa ka lenaneo le ka bang teng la libetsa tsa nyutlelie tsa Jeremane mme a khothaletsa hore US e qale lipatlisiso tse tšoanang. Einstein o ile a tšehetsa lilekane tsa Allies, empa ka kakaretso a nyatsa mohopolo oa libetsa tsa nyutlelie.