Amerika

Dibaka tsa Amerika (tse atisang ho bitswa Amerika feela ka kakaretso) ke sebaka se seholo sa naha se akaretsang Amerika Leboya le Amerika Borwa ka botlalo. Ha li nkoa e le kontinente e le nngwe, Amerika ke kontinente ya bobedi ka boholo ba sebaka ka mora Asia, mme ke ya boraro ka palo ea baahi. Amerika e etsa boholo ba naha e karolong e ka Bophirima ya Lefatshe mme e bitswa "Lefatshe le Letjha" (New World), ho fapana le "Lefatshe la Kgale" (Old World) la Afro-Eurasia.

Hammoho le dihlekehleke tsa tsona, Amerika e kwahela 8% ya sebaka sohle sa bokahodimo ba Lefatshe le 28.4% ya sebaka sa naha ya lona. Sebaka sena se hlahella ka thaba tse telele tse bitswang American Cordillera, tse tsamayang ho pholletsa le lebopo la bophirima. Karolo e ka bochabela ya Amerika, e leng sebaka se bataletseng haholoanyane, e na le liphula tse kholo tsa dinoka, tse kang Amazon, St. Lawrence River–Great Lakes, Mississippi, le La Plata. Kaha Amerika e nametse bolelele ba likhilomithara tse 14,000 ho tloha leboea ho ya borwa, boemo ba lehodimo le tikoloho di fapana haholo—ho tloha libakeng tse batang haholo tsa tundra (arctic tundra) tsa Canada Leboya, Greenland le Alaska, ho ea merung e teteaneng le e mongobo ea tropike (tropical rainforests) ya Amerika Bohareng le Amerika Boroa.

Batho ba ile ba qala ho dula Amerika ba tsoa Asia pakeng tsa lilemo tse 20,000 le 16,000 tse fetileng. Ho ile ha latela ho falla ha bobedi ha batho ba buang puo ea Na-Dene ba tsoa Asia. Ho falla ha batho ba Inuit ho ya dibakeng tse batang tsa leboea (neoarctic) hoo e ka bang ka selemo sa 3500 BCE ho ile ha phethela seo hangata se nkoang e le ho dula ha matsoallwa a Amerika sebakeng seo. Boiteko ba batho ba Norse ba ho aha dibaka tsa bolulo Amerika Leboya bo ile ba lebisa ho theoeng ha libaka tse mmalwa Greenland, mohlomong le naheng e kgolo, empa hamorao dibaka tseo di ile tsa siuwa. Maeto a Christopher Columbus wa Spain pakeng tsa 1492 le 1504 a ile a lebisa likamanong tse sa feleng le mebuso ea Europe (le hamorao, ya Lefatshe la Khale); sena se ile sa lebisa ho seo ho thoeng ke "phapanyetsano ea Columbus" (Columbian exchange) le ho qala nako ya ho hlahloba libaka, ho hapa le ho busa (colonization), eo litlamorao tsa eona li ntseng li bonahala le kajeno.