Johannesburg

Motsemoholo wa Gauteng,Johannesburg.

Johannesburg (/dʒoʊˈhænɪsbɜːrɡ/ joh-HAN-iss-burg, US also /-ˈhɑːn-/ -⁠HAHN-, Seafrikanse: [jʊəˈɦanəsbœrχ] ⓘ; Sexhosa: Go [ɛˈɡɔːɐɐ] [ˈliɐ] Zulu [ɛˈɡɔːli]; Sexhosa: eGoli [ɛˈɡɔːɐɐli]; kaha Jozi, Joburg kapa "The City of Gold", ke toropo e nang le baahi ba bangata ka ho fetisisa Afrika Borwa. Toropo ya Johannesburg ka boyona e na le baahi ba 5,538,596, ha Motse-moholo wa Motse-moholo wa Johannesburg o na le baahi ba 6,599,190, e leng se etsang hore e be se seng sa dibaka tse 100 tse kgolo ka ho fetisisa lefatsheng. Johannesburg ke motse-moholo oa profensi ea Gauteng, profinse e ruileng ka ho fetisisa Afrika Borwa, le setulo sa lekgotla le phahameng ka ho fetisisa la naha, Lekgotla la Molao oa Motheo. E dutse hodima maralla a nang le diminerale a Witwatersrand, ke kgale toropo e le sehlohlolong sa kgwebo ya matjhaba ya diminerale le kgauta. Toropo e ruileng ka ho fetisisa Afrika ka GDP le leruo la poraefete, Johannesburg e sebetsa joalo ka motse-moholo wa moruo wa Afrika Borwa mme ke lehae la phapanyetsano e kgolo ka ho fetisisa ya kontinente, Johannesburg Stock Exchange.

Motse wa Johannesburg

Johannesburg e thehilwe ka selemo sa1886, kamora ho sibollwa ha kgauta, sebakeng seo pele e neng e le masimo. Nakong ea lilemo tse leshome, palo ea batho e ile ya eketseha ho feta 100,000, e susumetswa ke matlotlo a maholo a kgauta a fumanweng haufi le Witwatersrand.Johannesburg ya sejwale-jwale ke kopanyo ya ditoropo, makeisheneng le metsana eo pele e neng e arohane, e bonts'ang maano a kgethollo ya dibaka mehleng ea apartheid. Soweto ("Ditoropo tse ka Boroa-Bophirima"), e kgethilweng e le toropo ya "batsho feela" ho fihlela 1994, ke se seng sa dibaka tsa bohlokoa nalaneng ea Afrika Boroa ea sejoale-joale. Lehae ho baetapele ba ka sehloohong ba khahlano le kgethollo, ho kenyeletswa Nelson Mandela le Desmond Tutu, e ile ea e-ba sehlohlolo sa Merusu ya Soweto ya 1976, moo boipelaetso ba khotso ba baithuti bo ileng ba kopana le matla a sehlōhō. Ka lehlakoreng le leng, Lenasia e na le baahi ba bangata ba buang Senyesemane Indo-South Africans (batho ba Maindia le Asia Borwa). Dibaka tseo pele e neng e le tsa "basoeu feela" li kenyelletsa Sandton, e tsejoang e le "Africa's richest square-mile", Randburg le Roodeport.

Etymology

Khang e pota-potile tšimoloho ea lebitso lena. Ho ne ho e-na le batho ba bangata ba nang le lebitso "Johannes" ba neng ba ameha nalaneng ea pele ea toropo. Har’a bona ho ne ho e-na le tlelereke e ka sehloohong ea ofising ea mohlahlobi-kakaretso Hendrik Dercksen, Christiaan Johannes Joubert, eo e neng e le setho sa Volksraad ’me e ne e le mookameli oa merafo Rephaboliki. E mong e ne e le Stephanus Johannes Paulus Kruger (ea tsejoang hamolemo e le Paul Kruger), mopresidente oa Rephabliki ea Afrika Boroa (ZAR) ho tloha ka 1883 ho ea ho 1900. Johannes Meyer, ofisiri ea pele ea ’muso sebakeng seo, ke ntho e ’ngoe e ka etsahalang.

Lirekoto tse nepahetseng tsa khetho ea lebitso li ile tsa lahleha. Johannes Rissik le Johannes Joubert e ne e le litho tsa moifo o rometsoeng Engelane ho ea fumana litokelo tsa ho rafa sebaka seo. Joubert o ne a e-na le serapa sa boikhathollo motseng se reheletsoeng ka eena, 'me Rissik o na le lebitso la hae bakeng sa e' ngoe ea literata tse kholo tsa toropo moo ho nang le bohlokoa historing, le hoja e senyehile, Rissik Street Post Office e teng. Holo ea Toropo e boetse e fumaneha Seterateng sa Rissik.

Nalane

Lingoliloeng tsa mantlha: Nalane ea Johannesburg le Timeline ea Johannesburg

Sebaka se potolohileng Johannesburg qalong se ne se ahiloe ke litsomi tsa San tse sebelisang lisebelisoa tsa majoe. Ho na le bopaki ba hore ba ne ba lula moo ho fihlela lilemong tse makholo a leshome tse fetileng. Lithako tse hahelletsoeng ka majoe tsa litoropo le metsana ea Sotho–Tswana li hasane ho potoloha libaka tsa Transvaal ea mehleng moo Johannesburg e leng teng.

Bohareng ba lekholo la bo18 la lilemo, sebaka se pharaletseng se ne se ahiloe haholo ke lichaba tse fapaneng tsa Sotho-Tswana (kala e le 'ngoe ea lipuo tsa Bantu), eo metse ea bona, litoropo, marena le mebuso e neng e tloha Bechuanaland Protectorate (eo hona joale e leng Botswana) ka bophirimela, ho fihlela kajeno Lesotho ka boroa, profinseng ea kajeno ea Pedi. Haholo-holo, lithako tse hahelletsoeng ka majoe tsa litoropo le metsana ea Sotho–Tswana li hasane ho potoloha likarolo tsa profinse ea mehleng ea Transvaal moo Johannesburg e leng teng.

Metse le metsana e mengata ea Basotho-Tswana libakeng tse haufi le Johannesburg e ile ea timetsoa, ​​'me batho ba eona ba lelekoa nakong ea lintoa tse neng li tsoa Zululand qetellong ea lekholo la bo18 le la bo19 la lilemo (lintoa tsa mfecane kapa difaqane), 'me ka lebaka leo, lehlomela la' muso oa MaZulu, MaNdebele (hangata a bitsoa 'muso oa MaSotho o bitsoang Matabele). ho ea ka leboea-bophirima ho Johannesburg ho potoloha Rustenburg ea kajeno.

Khauta le ho reha lebitso la motse

Sehlooho se seholo: Witwatersrand Gold Rush

Polasi ya Langlaagte haufi le Paarlshoop, Witwatersrand - sebaka sa phumano ya pele ya kgauta ka 1886.

Moepo oa khauta oa Ferreirasdorp ka 1886, e leng karolo ea khale ka ho fetisisa ea Johannesburg le moo baepi ba pele ba khauta ba ileng ba lula teng.

Lefika le leholo la khauta la Witwatersrand le ile la fumanoa ka Phuptjane 1884 polasing ea Vogelstruisfontein ke Jan Gerritse Bantjes, mora oa Jan Bantjes. Sena se ile sa qholotsa Witwatersrand Gold Rush le ho thehoa ha Johannesburg ka 1886. Ho sibolloa ha khauta ho ile ha hohela batho ka potlako sebakeng seo, ho etsa hore ho hlokahale lebitso le mokhatlo oa mmuso sebakeng seo. Jan, Johan le Johannes e ne e le mabitso a banna a tlwaelehileng hara Madutch a mehleng eo; banna ba babeli ba amehang ho lekola sebaka seo ho fumana sebaka se setle ka ho fetisisa sa toropo, Christian Johannes Joubert le Johann Rissik, ba nkoa e le mohloli oa lebitso leo ke ba bang. Johannes Meyer, ofisiri ea pele ea ’muso sebakeng seo ke monyetla o mong. Litlaleho tse nepahetseng tsa khetho ea lebitso li ile tsa lahleha. Nakong ea lilemo tse leshome, toropo ea Johannesburg e ne e akarelletsa batho ba 100 000.

Ka Loetse 1884, barab'abo rōna ba Struben ba ile ba sibolla Confidence Reef polasing ea Wilgespruit haufi le Roodepoort ea kajeno, e leng se ileng sa eketsa thabo ho feta tebello ea khauta. Litaba tsa tšibollo ena li ile tsa fihla kapele Kimberley ’me batsamaisi Cecil Rhodes le Sir Joseph Robinson ba ile ba palama ho ea batlisisa menyenyetsi eo ka bobona. Ba ile ba tataisoa ho ea kampong ea Bantjes e nang le litente tsa eona tse fanyehiloeng sebaka sa lik'hilomithara tse ngata 'me ba lula le Bantjes masiu a mabeli.

Ka 1884, ba ile ba reka khauta ea pele e hloekileng e hloekisitsoeng ho Bantjes ka £3,000. Ho tloha ka 1881, Bantjes o ne a ntse a sebetsa Morafong oa Khauta oa Kromdraai Cradle of Humankind hammoho le molekane oa hae Johannes Stephanus Minnaar moo ba ileng ba qala ho sibolla khauta ka 1881, 'me e fane ka tšibollo ea mofuta o mong - baholo-holo ba pele ba moloko oohle oa batho. 1886. Ha aa ka a lula sebakeng seo.

Ka la 3 Mphalane 1886 lebitso Johannesburg le ile la qala ho sebediswa. Mohlahlobi Jos de Villiers o ile a hlahloba tikoloho ea pele ea Johannesburg, Randjeslaagte, pakeng tsa 19 October le 3 November selemong seo.

Khauta e ile ea sibolloa pejana lik'hilomithara tse 400 (249 miles) ka bochabela ho Johannesburg ea kajeno e Barberton. Haufinyane batho ba batlang khauta ba ile ba fumana mepopotlo ea khauta e nonneng ea Witwatersrand e fanoang ke Bantjes. Kampo ea pele ea basebetsi ba morafong, tlas'a boetapele bo sa reroang ba Col Ignatius Ferreira, e ne e le sebakeng sa Fordsburg dip, mohlomong hobane metsi a ne a le teng moo, le ka lebaka la hore sebaka seo se haufi le ba chekoang. Ka mora ho thehwa ha Johannesburg, sebaka seo se ile sa hapuwa ke mmuso wa Transvaal o ileng wa se hlahloba mme wa se reha Ferreira's Township, kajeno e leng toropo ya Ferreirasdorp. Sebaka sa pele sa bolulo sa Ferreira's Camp se ile sa thehoa e le kampo e nang le litente 'me kapele e ile ea fihla ho baahi ba 3,000 ka 1887. 'Muso o ile oa hapa kampo eo, ea e hlahloba 'me ea e reha Ferreira's Township. Ka 1896, Johannesburg e ile ea thehoa e le motse oa baahi ba fetang 100 000, e leng o mong oa metse e hōlang ka potlako e kileng ea e-ba teng.

Karolo ea sehlopha sa linepe tsa pele tsa khoebo tsa Afrika Boroa, tse bonts'ang Johannesburg, tse nkiloeng ka balune ke sets'oants'o sa Switzerland le setsebi sa balulo Spelterini (1911). Ka morao mosebetsi oa ho epa khauta o ka bonoa.

Meepo e haufi le Johannesburg e har'a tse tebileng ka ho fetisisa lefatšeng, 'me e meng e botebo ba limithara tse 4,000 (13,000 ft).

Khōlo e potlakileng, Jameson Raid le Ntwa ya Bobedi ya Maburu le Manyesemane

Johannesburg ka selemo sa 1899

Joalo ka litoropo tse ngata tsa morao-rao tsa lekholong la bo19 la lilemo, Johannesburg e ne e le sebaka se sehloho le se sa hlophisoang, se nang le basebetsi ba merafong ba makhooa ba tsoang lik'honthinenteng tsohle, banna ba merabe ea Maafrika ba ile ba thaothoa ho etsa mosebetsi oa morafo o sa sebetseng, basali ba Maafrika ba noang biri ba ne ba phehela le ho rekisa biri ho basebetsi ba batsho ba tsoang linaheng tse ling, palo e kholo haholo ea matekatse a Europe, lihlopha tsa litlokotsebe, ma-Afrikaster le Mazulu. ka tsela e makatsang e ne e laola mosebetsi oa ho hlatsoetsa liaparo. Ha boleng ba taolo ea naha bo ntse bo eketseha, tsitsipano e ile ea hlaha lipakeng tsa 'muso oa Boer-o neng o busoa oa Transvaal Pretoria le Brithane, e ileng ea fella ka Tlhaselo ea Jameson e ileng ea fella ka fiasco Doornkop ka Pherekhong 1896. Ntoa ea Bobeli ea Maburu (1899-1902) e ile ea bona mabotho a Borithane tlasa Field Marshal Frederick Sleigh Roberts, 1st 030 toropo ea Roberts, 1st 030 toropo ea Roberts letoto la lintoa tse ka borwa-bophirima ho meeli ea eona ea nako eo, haufi le Krugersdorp ea kajeno.

Ntoa e ile ea etsahala Gatsrand Pass (haufi le Zakariyya Park) ka la 27 Motsheanong, ka leboea ho Vanwyksrust-Nancefield ea kajeno, Eldorado Park le Naturena-letsatsing le hlahlamang, e ileng ea fella ka tlhaselo e khōlō ea masea sebakeng seo hona joale e leng sebaka sa metsi a Chiawelo le Senaoane ka 29 May] Park Park le Naturena Park le Naturena kajeno.

Commissioner Street ka selemo sa 1895

Nakong ea ntoa ea Maburu, basebetsi ba bangata ba merafong ba Maafrika ba ile ba tloha Johannesburg ba baka khaello ea basebetsi, eo merafo e ileng ea e lokisa ka ho tlisa basebetsi ba tsoang Chaena, haholo-holo karolong e ka boroa ea Chaena. Ka mor'a ntoa, ba ile ba nkeloa sebaka ke basebetsi ba batho ba batšo, empa Machaena a mangata a ile a sala, a theha sechaba sa Machaena sa Johannesburg, seo nakong ea apartheid, se neng se sa khethoe ka molao e le "Maasia", empa e le "Mabala". Palo ea batho ka 1904 e ne e le 155,642, bao ba 83,363 e neng e le makhooa.

Nalane ya ka mora Union

Ka selemo sa 1917, Johannesburg e ile ea e-ba ntlo-kholo ea Anglo-American Corporation e thehiloeng ke Ernest Oppenheimer eo qetellong e ileng ea fetoha e 'ngoe ea lik'hamphani tse kholo ka ho fetisisa lefatšeng, tse laolang merafo ea khauta le ea taemane Afrika Boroa. Lintlafatso tse kholo tsa meaho li etsahetse lilemong tsa bo-1930, kamora hore Afrika Boroa e tlohe maemong a khauta. Lilemong tsa bo-1950 le maqalong a lilemo tsa bo-1960, 'muso oa apartheid o ile oa haha ​​​​kopano e kholo ea makeisheneng a ileng a tsejoa e le Soweto. Litsela tse ncha li khothalelitse ho ata ho hoholo ha litoropo ka leboea ho toropo. [ho qotsa] Ho elella bofelong ba lilemo tsa bo-1960 le mathoasong a lilemo tsa bo-1970, litora tsa litora (ho kenyeletsoa Setsi sa Carlton le Southern Life Center) li ne li tletse sebaka sa leholimo sa setereke sa khoebo se bohareng.

Tsamaiso ea apartheid, tsamaiso e felletseng ea karohano ea merabe e ile ea behoa Afrika Boroa ho qala ka 1948. Bakeng sa kholo ea eona, moruo oa Johannesburg o ne o itšetlehile ka makholo a likete a basebetsi ba makhooa ba nang le litsebo ba tsoang linaheng tse ling ba tsoang Europe le basebetsi ba batšo ba nang le tsebo e fokolang le ba se nang tsebo ba tsoang linaheng tse ling tsa Afrika Boroa. Leha ba ne ba sebetsa mmoho ba ile ba qobellwa ke mmuso ho dula ka thoko. Mosebetsi o ne o nkoa e le mokhelo ho apartheid e le ho boloka Johannesburg e sebetsa e le motse-moholo oa moruo oa Afrika Boroa.

Lilemong tsa bo-1950, 'muso o ile oa qala leano la ho ahela malapa a batho ba batšo makeishene (pele ho sena basebetsi ba se nang litsebo ba ne ba kōptjoa ho sebetsa "boemong ba bosoha" lihosteleng tsa banna feela merafong mme ba tlameha ho tsamaea ho ea bona malapa a bona profinseng efe kapa efe eo ba tsoang ho eona) kantle ho Johannesburg ho fana ka basebetsi Johannesburg. Soweto, toropo e theiloeng bakeng sa basebetsi ba batho ba batšo ba tlang ho sebetsa merafong ea khauta ea Johannesburg, e ne e reretsoe ho lula batho ba 50 000, empa kapele e ile ea e-ba lehae la palo e imenang ka makhetlo a leshome ha likete tsa batho ba batšo ba mahaeng ba sa sebetseng ba ne ba tla Johannesburg bakeng sa mosebetsi le chelete ea ho khutlisetsa metseng ea bona.Ho ile ha hakanngoa hore ka 1989, palo ea baahi ba Soweto e ne e lekana le ea Johannesburg, haeba e se kholoanyane.