Madiba: Motseki ya Bopileng Phetoho ya Nnete
Nelson Rolihlahla Mandela, ya neng a tsejwa ka lebitso la hae la leloko la Xhosa e leng Madiba, e ne e se radipolotiki feela empa e le moetapele wa nnete ya ileng a itlama ho lwantsha kgethollo ya mmala le ho batla toka bakeng sa batho bohle ba Afrika Borwa. Mandela o ile a kena mokgatlong wa African National Congress (ANC) a sa le monyane dilemong moo a ileng a qalella ho hlophisa diketso tsa bohanyetsi kgahlanong le puso ya kgethollo. Dilemong tsa bo-1940, e ne e le e mong wa ba thehileng Mokgatlo wa Batjha wa ANC.[1]
Bohanyetsi ba Mandela bo ile ba eketseha haholo dilemong tsa bo-1950 ha a ne a etella pele Defiance Campaign, e neng e le letsholo la borabele bo sa sebediseng ntwa kgahlanong le melao ya kgethollo. Hamorao, o ile a bapala karolo ya bohlokwa ho hlophiseng Freedom Charter, tokomane e neng e bontsha pono ya naha e lokollohileng le e lekanang. Ka lebaka la ntwa e ntseng e eketseha ho tswa ho mmuso, Mandela o ile a theha lehlakore le hlometseng la ANC, le neng le bitswa Umkhonto we Sizwe, ka selemo sa 1961. Sena se ile sa tshwaya phetoho e matla ho bohanyetsi ba hae. Ketso ena e ile ya mo isa botlamuweng, moo a ileng a qoswa nyeweng e tummeng ya Rivonia Trial, moo a ileng a bolela ka sebete hore: “Ke mohopolo oo ke ikemiseditseng ho shwa ka ona”.[2][3]
Madiba: Mohale wa Nnete
[fetola | fetola mohloli]Ha a le tjhankaneng dilemo tse 27, Mandela o ile a fetoha letshwao la lefatshe la bohanyetsi le boinehelo. Ha a le tjhankaneng, o ile a dula a le mafolofolo dipolotiking, a etsa dipuisano tsa sephiring le baetapele ba puso ya kgethollo le ho boloka tshusumetso mokgatlong wa ANC. Boitelo ba hae le tumelo ya hae e sa sisinyeheng ho toka di behile motheo wa puso ya temokrasi Afrika Borwa. Leano la matjhaba la ho mo lokolla le ile la kgothalletsa matsapa a lefatshe ka bophara ho hanela kgethollo.[4]
Kamora ho lokollwa ha hae ka selemo sa 1990, Mandela o ile a etellapele dipuisano tse ileng tsa fedisa kgethollo ya semolao le ho bula tsela ya temokrasi. Ha a ne a ba mopresidente ho tloha ka selemo sa 1994 ho isa ho sa 1999, o ile a hatisa bohlokwa ba tshwarelo le kopano, a hana boiphetetso. Le ha a ne a le pusong, Mandela ha ho mohla a ileng a kgaotsa ho ba setho sa phetoho, o ile a tswellapele ho buella temoho ya HIV/AIDS, kgotso kontinenteng ya Afrika le ditokelo tsa botho lefatsheng ka bophara. Lefa la Madiba, moetapele le motseki wa phetoho, le sala e le kgopotso ya hore sebete, mamello le botsitso ditumelong di ka fetola histori ya setjhaba.[2]