Magema Magwaza Fuze

 

Magema Magwaza Fuze,Tshitwe 1920

Magema Magwaza Fuze (hoo e ka bang dilemong tsa 1844–1922) e ne e le mongodi wa Abantu aoBamnyama Lapa Bavela Ngakona ( The Black People and Where They Came ), buka ya pele ka puo ya Sezulu e hatisitsweng ke motho ya buang puo eo.

O hlahetse haufi le Pietermaritzburg, Kolone ya Natal, o holisitsoe a le lilemo li ka bang 12 ke Mobishopo John William Colenso 'me a kolobetsoa Kerekeng ea Anglican ea Afrika Boroa . Kamora thuto ea hae boromuoang, o ile a koetlisoa e le mohatisi le moqapi kgatisong ya Mobishopo Colenso pele a qala khoebo ea hae ea khatiso. O ngotse likoranta tse 'maloa tsa Sezulu 'me ka 1896 a ea sehlekehlekeng sa Saint Helena ho ea ba mongodi wa Dinuzulu kaCetshwayo, morena wa MaZulu ya neng a lelekilwe naheng, pele a kgutlela Natal ka 1898.

Batho Bamnyama e hatisitsoe ka 1922 mme phetolelong ya Senyesemane ka 1979. E hlalositswe e le e nngwe ya mehlodi e meholo ea nalane ea batho ba Mazulu .

Bophelo ba bonyaneng

Magema Magwaza Fuze o hlahetse haufi le Pietermaritzburg e fumanwang Zululand hoo e ka bang ka dilemo tsa bo 1840 ho Magwaza, mora oa Matomela, mora oa Thoko. AmaFuze e ne e le leloko le lenyenyane la amaNgcobo. Ha ho letho le tsejoang ka mmae. Lebitso la hae la tsoalo e ne e le Manawami empa o ile a fuwa lebitso la boswaswi la Skelemu, mohlomong le nkiloeng lentsweng la Maafrika le reng skelm bakeng sa lesholu kapa moqhekelli. O ile a bolella batswali ba hae hore a ke ke a holisoa hae empa o tla sebeletsa monna e mosoeu oa bohlokoa.

Fuze o hodisitswe a le dilemo tse ka bang 12 ke John William Colenso, Mobishopo wa pele wa Natala. Selemo sa hae sa tswalo se ile sa hakanngwa ke Colenso motheong wa hore Fuze o ne a le dilemo tse ka bang 12 ha a kopana le yena ka lekgetlo la pele. Colenso o ile a mo sokollela Bokresteng mme a mo kolobetsa ka 1859, a mo fa lebitso la Sezulu Magema. Colenso ha a ka a reha basokolohi ba hae mabitso a Senyesemane kapa a Bibele. O ile a rutwa seteisheneng sa boromuwa sa Ekukhanyeni ("sebaka sa lesedi").

Mosebetsi

Lilemong tsa bo-1850, Fuze o ile a koetlisetsoa ho ba moqapi wa khatiso mochineng oa khatiso oa Mobishopo Colenso. O ne a ngola ka Sezulu ho tloha bonyenyaneng mme a kgetha ho ngola ka puo eo feela. Sengoliloeng sa hae sa pele e ne e le moqoqo o hlalosang mesebetsi ea letsatsi le letsatsi Ekukhanyeni. Sengoliloeng se seng sa pele e ne e le tlaleho ea puisano ea letsatsi le letsatsi ka Sezulu, Amazi Abantu ( Mantsoe a Batho ). O ile a hlaha ka lekhetlo la pele khatisong ho JW Colenso, Three Native Accounts (1860) a pheta phihlelo ea hae ea ketelo ea Colenso ho Morena Mpande ka 1859.

O ile a hatisa Libibele a sebelisa mochine oa khatiso Ekukhanyeni nakong ya maeto a Colenso Engelane 'me qetellong a theha kgwebo ya hae ea khatiso Pietermaritzburg Tlaleho ea hae ea ketelo ea hae a le mong Zululand ka 1877 e ile ya hatiswa ho MacMillan's Magazine ka 1878 e le "Ketelo ho Morena Ketshwayo". O ile a boela a ngola mangolo le lihlooho bakeng sa likoranta tse kang Ilanga lase Natal le Ipepo Lo Hlanga .

Ka 1896 o ile a ea sehlekehlekeng sa Saint Helena ho ea ba mongodi wa Morena Dinuzulu kaCetshwayo, morena oa Mazulu, ya neng a le botlamuoeng sehlekehlekeng ka mor'a ho etella pele borabele. Ha a ntse a le sehlekehlekeng seo o ile a ngola lengolo le Alice Werner oa Sekolo sa Lithuto tsa Bochabela . O ile a khutlela Natal le Dinuzulu ka sekepe sa SS <i id="mwUQ">Umbilo</i>, mathwasong a selemo sa 1898.

Nakoana ka mora 1900 Fuze o ile a ngola Bantu Bafana Lapa Bavela Ngakona ka kopo ea babali ba litaba tsa hae tsa boqolotsi ba litaba, empa ha ea ka ea phatlalatsoa hang-hang ka lebaka la khaello ea chelete. E ile ea hatisoa ka boinotsiing ka 1922, e leng se ileng sa etsa hore Fuze e be motho wa pele ea buang Sezulu ho phatlalatsa buka ka puo eo. E ile ea hlahlojoa ke Alice Werner ho Journal of the African Society, e leng e mngwe ya ditlhahlobo tse mmalwa tse ileng tsa fuoa eona ka nako eo, empa eseng ho fihlela ka 1931. E ile ea hatisoa ka Senyesemane ka 1979 ke Univesithi ya Natal Press ho Killie Campbell Africanana Library e le The Black People le Where They Came: A Zulu View phetolelong ea Harry Camp Lugg e hlophisitsoeng ke moprofesa Trevor Cope .

Hlonipha Mokoena oa Univesithi ea Witwatersrand o hlalosa buka ena e le ea bohlokoa eseng feela ka lebaka la tshebediso ea eona ea puo ea Sezulu le litaba tsa eona tsa nalane tse etsang hore e be e nngwe ea mehlodi e meholo ya nalane ea Sezulu, empa e le mohlala oa mosebetsi wa e mong oa sehlopha sa basokolohi ba rutehileng Bokresteng ba tsejwang Afrika Boroa e le makhowla (balumeli) ba ileng ba tshwaya phetoho ho tloha moetlong oa molomo ho ea setsong se nang le tsebo ya ho bala le ho ngola.

Lefu le lefa

Fuze o hlokahetse ka 1922. Kgetho ya dipampiri tsa hae e bolokilowe ho Campbell Collections of the University of KwaZulu-Natal. Ka 2011, e ne e le sehlooho sa biography, Magema Fuze: The Making of a Kholwa Intellectual, e ngotsoeng ke Hlonipha Mokoena e phatlalalitsoeng ke University of KwaZulu-Natal Press.

Dingoliloeng tse khethiloeng

• "Indaba Ka'Magema" le "Pale ea Magema" ho John William Colenso, Litlaleho tse Tharo tsa Matsoalloa tsa Ketelo ea Mobishopo oa Natala ka Loetse le Mphalane, 1859, ho Umpande, Morena oa MaZulu &c . 1860. maq. 1–13 le maq. 107–121.
• "Ketelo ho Morena Ketshwayo", Makasine oa MacMillan, 1878.
• Batho Abamnyama Lapa Bavela Ngakona . E hatisitsoe ka lekunutu, ka 1922.
• Batho ba Batšo le Moo ba Tsoileng Teng . E fetoletsoe ke Harry Camp Lugg mme e hlophisitsoe ke Anthony Trevor Cope. University of Natal Press, Pietermaritzburg, 1979. (Laeborari ea Killie Campbell Africana. Letoto la phetolelo, No. 1)