Paul Xiniwe

Paul Xiniwe (Pudungwane 1857 - 30 Hlakubele 1902) e ne e le mohwebi wa Afrika Borwa, mosuwe le mohanyetsi wa dipolotiki Kolone ya Kapa. O tsejwa ka ho fetisisa e le mothehi wa Temperance Hotel e King William's Town (eo hona jwale e leng Qonce), e leng e nngwe ya dihotele tsa pele tse thehilweng le ho tsamaiswa ke Mo-Afrika Borwa wa motho a motsho, le ka ho nka karolo ha hae mekgatlong ya pele ya dipolotiki ya batho ba batsho Kapa Bochabela.^[1]

Bophelo ba bonyaneng le thuto

Xiniwe o hlahile ka Pulungwana 1857 ke batswadi ba bakreste Bedford, toropong e seterekeng sa Kapa Bochabela sa Cape Colony. Ha e sa le mohlankana, o ile a iphedisa ka mefuta e sa tshwaneng ya mosebetsi, ho akarelletsa le mosebetsi o amanang le ho lokisa mohala wa thelekramo. Ha a le dilemo tse 15, o ile a kena tshebetsong lefapheng la Telegraph, moo a ileng a fumana phihlelo ya theknoloji mme a tshehetsa thuto ya hae ka ditjhelete.

Ka Pherekhong 1881, Xiniwe o ile a ingodisa Koletjheng ya Lovedale, eo e leng setsi se tsebahalang sa boromuwa se hlahisitseng bahlalefi le baetapele ba bangata ba Ma-Afrika. O ile a qeta dithuto tsa hae moo mme a tshwaneleha ho ba mosuwe.

Mosebetsi

Ho ruta

Ka mora ho qeta sekolong sa Lovedale College, Xiniwe e ile ya e ba titjhere Sekolong sa Edwards Memorial se Port Elizabeth. Sekolo sa hae se ile sa fumana botumo ba ditekanyetso tse phahameng tsa thuto nakong ya nako ya hae.

Mesebetsi ya kgwebo

Hamorao Xiniwe o ile a itokolla mosebetsing wa bosuwe mme a hahamalla merero ya kgwebo. O ile a tsetela thepa mme a theha mabenkele a mangata a kakaretso a rekiswang London East, Port Elizabeth, le King William's Town. King William’s Town, o ile a reka moaho wa mekato e mmedi Market Square mme a bula Temperance Hotel.^[2]

Hotele ena e ile ya fetoha setsi sa bohlokwa sa kahisano le setso bakeng sa MaAfrika toropong mme e ne e hlokomeleha nakong eo MaAfrika Borwa a batho ba batsho ba neng ba tobane le dithibelo tse kgolo mabapi le beng ba dikgwebo. Xiniwe o ne a nkuwa e le mothehi wa pele hara sidikadikwe tsa kgwebo ya Batho ba Batsho Cape Colony.^[3]

Ho kenya letsoho dipolotiking le setjhabeng

Xiniwe o ne a ikakgetse ka setotswana mekgatlong ya pele ya batho ba batsho ya dipolotiki le ya setjhaba. Ka selemo sa 1887, o ile a sebeletsa ho phethahatso ya Imbumba Eliso Lomzi Yabantsundu (Union of Native Vigilance Associations), kopano ya pele ya dipolotiki e ileng ya kopanya mekgatlo ya Afrika King William's Town.

O ile a boela a kenya letsoho diforomong tsa thuto le tsa dipolotiki tse buellang boemedi ba dipolotiki ba Afrika le ditokelo tsa botho. Ka 1884, o ile a fana ka pampiri ho Mokgatlo wa Native Educational a buang ka ho nka karolo ha Ma-Afrika ditshebetsong tsa palamente. Mosebetsi wa hae ebile karolo ya motheo o pharalletseng wa mohopolo o hlophisitsweng wa dipolotiki wa Afrika Borwa.

Leeto la African Choir

Paul Xiniwe le mosadi wa hae, Eleanor Xiniwe (née Ndwanya), e ne e le ditho tsa African Choir, sehlopha sa Maafrika Borwa a rutehileng a ileng a etela Brithani pakeng tsa selemo sa 1891 le sa 1893.

Bophelo ba botho

Xiniwe o ile a nyala Eleanor Ndwanya, sebini ebile e le rakgwebo ya bileng le karolo e matla dikgwebong tsa bona tsa kgwebo. Banyalani bana ba ne ba e-na le bana ba bahlano, ho akarelletsa Albert Jonas le John Xiniwe, bao le bona e neng e le karolo ea sehlopha sa African Choir. Ka mora lefu la Paul Xiniwe, Eleanor o ile a tswela pele ho laola dikarolo tsa dithahasello tsa kgwebo tsa lelapa.

Lefu le lefa

Paul Xiniwe o ile a hlokahala ka lefu la lefuba ka la 30 Hlakubele 1902 a le dilemo di 42. Tsebo le boiphetlello ba ya hae ho tsa kgwebo tsa batho ba batsho, thuto, le ho nka karolo ha hae ka hara mokgatlo wa pele wa dipolotiki esale di amohelwa e le karolo ya nalane e pharalletseng ya boetapele ba Afrika Kapa Botjhabela.

Hotele ya hae ya Temperance le mesebetsi ya setjhaba e ntse e le mehlala ya bohlokwa ya boipuso le kgwebo ya Ma-Afrika qetellong ya lekgolo la leshome le metso e robong la dilemo.

Mehlodi

[1] ttps://museum.za.net/the-xiniwe-family-and-the-temperance-hotel/

[2] ttps://fromthethornveld.co.za/native-merchants-the-building-of-the-black-business-class-in-south-africa/

[3] ttps://museum.za.net/the-xiniwe-family-and-the-temperance-hotel/

[1]

[2]

[3]