Walter Rubusana
Mpilo Walter Benson Rubusana (21 Hlakubele 1858 - 19 Mmesa 1936) e ne e le mothehi-mmoho wa phatlalatso wa koranta ya Puo ya Xhosa, Izwi Labantu,[1] e neng e tsheditsweng ke Cecil John Rhodes, le motho a pele ya motsho ya ileng a kgethwa Lekgotleng la Cape (Paramente) ka 1909. O boetse a qala Mokgatlo wa Thuto ya Baahi o ileng wa kenya letsoho ho theheng Congress National Native Congress (SANNC) ya Afrika Borwa ka 1912 [2] mme hamorao a e reha lebitso la African National Congress ka 1923.
Bophelo ba bonyaneng
[fetola | fetola mohloli]O hlahile ka la 21 Hlakubele selemong sa 1858, ho Nomenti Rubusana mane Mnandi, seterekeng sa Somerset East se entseng karolo ya Cape Colony mme a rehoa lebitso la Mpilo. Ntatae Mbonjana Rubusana, ea neng a sebetsa polasing, e ne e le e mong wa bahlabani ba banna ba neng ba sebetsa e le bahlanka ba Sandile kaNgqika masimong le dithutong tse sa tshwaneng le hoja a ne a sa tsebe ho bala le ho ngola. Ho feta mona, o ile a boela a sebeletsa e le lekhanselara la morena Bhotomane wa borena ba imiDange mme e ne e le mohlokomedi ya matla wa setso le dipuo tsa Afrika.
Ha a hlaha, e ne e le nakong e mpe haholo ho Maxhosa kaha ba ne ba sa tsoa hloloa Ntoeng ea Borobedi ya Meedi le ka lebaka la boporofeta ba Nongqawuse . O qetile boholo ba bongwana ba hae a alosa mehlape mme a qala sekolo a sa le mocha, a le dilemo di 16. O ile a hlokomelwa ke Moruti Richard Birt, ya neng a kopane le eena Sekolong sa Boromuwa sa London se Peelton, haufi le King William's Town . Ka 1874, Birt o ile a mo ngodisa Sekolong sa Bashemane sa Peelton's Native Training College. Selemo hamorao, Rubusana o ile a kolobetswa mme kahoo a fuwa lebitso le letjha la Bokreste: Walter Benson. Lebitso la hae la Seafrika, Mpilo, le ile la hlakolwa ka molao mme letlalo la setso leo a neng a le apara le ile la nkelwa sebaka ke hempe e tshweu e le letshwao la ho tloha ho la setso ho ya lefatsheng la sejwalejwale. Ha Rubusana a qeta dithuto tsa hae tsa pele, o ile a tswela pele ho ingodisa Kolecheng ea Lovedale, sekolo sa boromuwa se thehiloeng le ho hlokomeloa ke Free Church of Scotland, se haufi le noka ya iThyume. Tlas'a borutwana ba Dr. James Stewart, o ile a ithutela ho fumana lengolo la thuto moo, ka 1878, a ileng a fumana mangolo, a hlahella e le e mong oa ba atlehileng ka ho fetisisa. Ha a qeta dithuto tsa hae tsa thuto, Rubusana o ile a sala Koletjheng ya Lovedale, a ikgethela lekgetlong lena ho tswela pele ka dithuto tsa bodumedi hape tlasa borutwana ba James Stewart, ka thuso ya Moruti Andrew Smith.
Bophelo ba setsebi
[fetola | fetola mohloli]Ka 1880, qetellong o ile a etsa qeto wa ho tloha Lovedale College ho ya nka mosebetsi oa ho ba mosuwe seteisheneng sa baromuwa / sekolo se Peelton, moo a ileng a boela a imena habedi e le motlatsi wa moruti. O ile a buella thuto e tlamang empa hape a tswela pele ho pheha kgang ea ho ruta puo ya mmè. Ke nakong ena moo a ileng a kopana le ho nyala Nomhaya Deena Nzanzana, eo e neng e tla ba mosadi wa hae wa pele ka selemo sa 1883. Ka bobedi e ne e le basuwe. Nakong ya lenyalo, ba ha Rubusana ba ne ba e-na le bana ba 12, le hoja ke ba tsheletseng feela ba ileng ba phela ho fihlela batho ba baholo. Ba ile ba latela mohlala wa batswadi ba bona mme ba fetoha mesuwe. [ 4 ] Ka 1920, mosadi wa hae Deena o ile a hlokahala mme a nyala Bella Noni Kashe, hotswa Alice, Kapa Botjhabela . Lenyalo lena le ile la tswala ngwana a le mong, moshanyana. O ile a tswela pele ho sebetsa Peelton ho fihlela ka 1884 ha a ne a hlomamiswa e le hlooho ea Kereke ya Congregational. O ile a fallela East London, moo a neng a tla qeta bophelo bohle ba hae. Mathwasong a Dilemo tsa bo-1900, o ile a qala ho thahasella Dipolotiki mme a qala ho ikamahanya le mekhatlo e neng e sekametse Dipolotiking. O ile a hlohlelletsa boikemelo ba batho ba batsho Palamenteng ya Kapa mme ka mora moo a kgethwa e le setho sa pele sa Motho e Motsho wa Palamente eo ka selemo sa 1909. Bafuputsi ba fana ka maikutlo a hore seo Nelson Mandela a se qetileng ka 1994, se ile sa qala ho bula maDiboho ke eena le batho ba mehleng ea hae ka bo-1880. Tlhotlheletso ya gagwe mo dipolotiking tsa Bantsho e ne ya nyelela ka go fetofetoga maikutlo ga badiri ba Bantsho le go tlhagoga ga Mokgatlho wa Makomonisi wa Afrika Borwa (o o theilweng ka 1919), le mokgatlho wa mekgatlho ya badiri le go nna le seabe ga ona mo ntweng ya ka fa gare kgatlhanong le Apartheid . Butle-butle o ile a ikhula bophelong ba setjhaba mme a hlokahala ka la 19 Mmesa 1936.
Diphihlello tse hlokomelehang
[fetola | fetola mohloli]- Phatlalatso ya koranta ya puo ya Sexhosa e thehilweng-mmoho Izwe Labantu le John Tengo Jabavu .
- Ka 1906 o ile a hatisa mosebetsi wa semina, Zemnk' Inkomo Magwalandini, pokello ya dithoko tsa setso. O boetse a ngola A History of South Africa from the Native Standpoint . [ 5 ] [ 6 ] [ 7 ]
- O ile a fuwa lengolo la tlotlo la bongaka ke Univesithi ya McKinley Memorial e Louisville, Kentucky, United States.
- O ile a abelwa lengolo la tlotlo la bongaka ke Yunivesithi ya Nelson Mandela e Port Elizabeth, Afrika Borwa.
- O bile le seabo sa bohlokwa matsapeng a baitseki le mekgatlong e jwalo ka Mokgatlo wa Thuto ya Native o ileng wa kenya letsoho mabapi le ho thehwa ha South African Native Congress ka 1912.
- E bile motho wa pele wa Moafrika ho kgethelwa Lekgotleng la Kapa (Paramente) ka 1909.
- E ne e le modula-setulo wa Boto ya Boeletsi ba Sebaka.
- O ile a thusa ho thehweng ha dikolo tse fetang leshome East London le haufi le yona. [ 8 ]