Coronavirus
Sewa sa COVID-19, se tsejwang hape e le sewa sa coronavirus, ke sewa se tswelang pele sa lefu la coronavirus 2019 (COVID ‑ 19) se bakwang ke lefu le matla la ho hema coronavirus 2 (SARS-CoV-2). Lefu lena le ile la tsebahatswa ka lekgetlo la pele ka Hlakubele 2019 Wuhan, China.[1] Mokhatlo wa Lefatshe wa bophelo o phatlalalitse ho qhoma ha Pherekano ya Bophelo bo Botle ba Sechaba ya Matshwenyeho a Machaba ka la 30 Pherekhong 2020 le lefu la sewa ka la 11 Hlakubele 2020. Ho tloha ka la 23 Lwetse 2020, dinyewe tse fetang dimilione tse 31,6 di tlalehilwe dinaheng le dibakeng tse 188, tse bakileng tse fetang Mafu a 972 000; batho ba fetang dimilione tse 21.7 ba fodile.
Lefu lena le hasana pakeng tsa batho hangata haholo ha ba le haufi. E kanna ya fetiswa ka libaka tse silafetseng, leha sena se sa bontshwa ka botlalo. E ka hasana ho fihlela matsatsi a mabedi pele matshwao a qala, le ho batho ba sa tsebeng letho. Batho ba dula ba tshwaetsana matsatsi a 7-12 maemong a itekanetseng, le ho fihlela dibeke tse pedi maemong a boima. Matshwao a tlwaelehileng a kenyelletsa feberu, ho kgohlela, mokgathala, ho hema kapele kapa ho hema ka thata, le ho fofonela. Mathata a ka kenyelletsa pneumonia le lefu le matla la ho hema. Nako ya poloko hangata e ka ba matsatsi a mahlano empa e ka tloha ho le leng ho isa ho matsatsi a 14. Ho na le bakhethwa ba mmalwa ba entseng ntshetsopele, leha ho se le ba seng ba qetile diteko tsa bongaka ho paka polokeho le katleho ya bona. Ha ho na meriana e khethehileng e thibelang dikokwana-hloko, kahoo kalafo ya mantlha ha jwale ke matshwao.
Mehato ya thibelo
[fetola | fetola mohloli]Mehato e khothalletswang ya thibelo e kenyelletsa ho hlatswa matsoho, ho kwahela molomo ha o kgohlela, ho itshetleha setjhabeng, ho rwala sefahleho phatlalatsa, ho thibela dikokwanahloko dibaka, ho fehla le ho sefa moya, le ho lekola le ho itshehla thajana bakeng sa batho ba belaelang hore ba na le tshwaetso. Ba boholong lefatsheng ka bophara ba arabetse ka ho kenya tshebetsong dithibelo tsa maeto, ho notlela, taolo ya dikotsi mosebetsing, le ho kwalwa ha ditshebeletso ho fokotsa ho ata ha lefu lena. Dibaka tse ngata le tsona di sebeditse ho eketsa bokgoni ba diteko le ho fumana mabitso a ba nang le tshwaetso.
Sewa sena se bakile pherekano sethabeng le moruong, ho kenyeletswa le ho putlama ho hoholo ha lefatshe ho tloha ka Moruo o Moholo. Ho latela dikhakanyo, batho ba ka bang dimilione tse 100 ba wetse bofutsaneng bo boholo mme tlala ya lefatshe e ama batho ba limilione tse 130. Ho lebisitse ho chechisoeng kapa ho hlakoloa ha liketsahalo tsa lipapali, tsa bolumeli, tsa lipolotiki le tsa setso, khaello e atileng ya phepelo e eketswa ke ho reka ka tshabo, le ho fokotsa moya o tswang moyeng o silafatsang le dikhase tse futhumatsang lefatshe. Ditsi tsa thuto di kweste hanyane ka hanyane kapa ka botlalo, mme tse ngata di fetohela dikolong tsa inthanete. Boitsebiso bo fosahetseng ka vaerase bo phatlalalitsoe ka litaba tsa sechaba le ka media. Ho bile le diketsahalo tse ngata tsa xenophobia le kgethollo ya morabe khahlano le batho ba China le khahlano le bao ho nkwang hore ke Machaena kapa ba tswa dibakeng tse nang le tshwaetsp e phahameng.