Gauteng

Gauteng

Seboko ye Gauteng. Seboko ye Gauteng.
Motsemoholo	Gauteng
Batlile holo motse	Gauteng
Premier	David Makhura (ANC)
Tulo  – Total	Ranked : 9th 18,178 km²
Baahi  – Total (2011)  – Density	Ranked : 1st 12,272,263 680.0/km²
Dipuo	Sezulu (21.5%) Seburu (14.4%) Sesotho (13.1%) Senyesemane (12.5%)

Gauteng ke porofensi ya Afrika Borwa‎. Gauteng ke yona porofensi e nyane hodi feta kaofela Afrika Borwa. E dutse hodimo,le ha e le hore Gauteng e ikarabella ho diperesente tse 1.5% ka hara naha, ke enngwe ya diporofense tse subehlallaneng ka ho fitisisa ka hara hana ya Aforika Borwa, ka diperesente tse fetang kotara ya (26%) naheng ka bopphara; Ka dipalopalo tsa ka ballwang ho 16.1 million, tsa mahareng. selemo sa 2022 e. Motsemoholo wa Gauteng ke Johannesburg mme ke o moholo ka ho fitisisa ka hare hare ho naha. Motse Johannesburg,Gauteng ke ruileng ka ho fitisisa ka hare ho naha ya Aforika Borwa.

Johannesburg, motsemoholo wa Gauteng

Motse o moholo ka hofitisisa eleng Soweto,o fumaneha ka hara porofense ena. Ka dipolotiki, ke motse o tsekwang haholo ke mokga wa ANC le DA.

Tshimoloho ya Lebitso

Lebitso Gauteng le tsoa lentsoeng la Sesotho-Tswana 'gauta', le bolelang 'gold' ka Senyesemane, Basotho ba e bitsang Gauteng Ha Ramalaeta. Ho bile le indasteri ya ho rafshwa ho atlehileng profinseng ena ka mora ho sibollwa ha kgauta Johannesburg ka selemo sa 1886. Ka Sesotho, Setswana le Sepedi, lebitso Gauteng le ne le sebelisetswa Johannesburg le dibaka tse e potolohileng nako e telele pele le amohelwa ka 1994 e le lebitso la semmuso la profinse.

Nalane

Karolo ya mongolo o bontshang lentswe la Sesotho "Gaudeng" (e leng Gauteng ya kajeno) bukeng ya Jacottet e bitswang *A practical method to learn Sesuto: with exercises and a short vocabulary*, e phatlalalitsoeng ka selemo sa 1906.

Gauteng e ile ya thehoa ho tsoa karolong ya profinse ya kgale ya Transvaal ka mora dikgetho tsa pele tsa merabe yohle Afrika Borwa ka la 27 Mmesa 1994. Qalong e ne e bitsoa Pretoria–Witwatersrand–Vereeniging (PWV) 'me ea reoa lebitso le lecha la "Gauteng" ka la 28 Phuptjane 1995, e leng letsatsi le le leng leo liprofinse tse ding tse peli di ileng tsa reoa mabitso a matjha ka lona. Lentswe "PWV" le hlalosang sebaka seo le ne le se le ntse le le teng nako e telele pele ho thehwa ha profinse e nang le lebitso leo,mme ka dinako tse ding tlhaku ya "V" e ne e emela "Vaal Triangle" ho e-na le Vereeniging.[

Mafikeng a Sterkfontein, ho sibolotswe tse ling tsa masalla a khale ka ho fetisisa a batho ba pele (hominids), a kang Mrs. Ples le Little Foot.[15]

diketsahalo sebakeng sena ha dia ka tsa ngolwa fatshe ho fihlela lekgolong la bo-19 la lilemo; tlhahisoleseding ea nako e fetileng eo e lahlehile kapa ho thata ho e netefatsa. Litlaleho tsa pele di tswa qalong ya lekgolo la bo-19 la dilemo, ha bafalli ba tsoang Cape Colony ba hlola morena Mzilikazi mme ba qala ho theha metse sebakeng seo.

Motse oa Pretoria, o ileng wa thehwa ka 1855 e le motse-moholo wa Rephabliki ea Afrika Borwa (South African Republic), o ile olya hola ka potlako ho fihlela ha ho sibollwa kgauta sebakeng sa Witwatersrand kanselemo sa 1886, e leng se ileng sa lebisa ho thehoeng ha Johannesburg Leha ntshetsopele ya ona e ne e dieha ha e bapisoa le ea Johannesburg, Pretoria e ile ya dula e le ya bohlokwa, haholo-holo ka lebaka la karolo ya yona ya bohlokwa Ntweng ya Bobedi ya Boer. Toropo e haufi ya Cullinan e ile ea fumana botumo ba machaba ka 1905 ha taemane e kgolo ka ho fetisisa e kileng ya sibollwa, Taemane ya Cullinan, e ne e tjhekwa moo.[12]

Diketsahalo tse ngata tsa bohlokoa ntoeng ya kgahlanong le kgethollo ya morabe li etsahetse Gauteng ea kajeno, joalo ka Tokomane ea Tokoloho ea 1955, Moketenwa Basali wa 1956, polao e sehlōhō ea Sharpeville ya 1960, Nyewe ya Rivonia ea 1963 le 1964, Nyewe e nyenyane ea Rivonia ea 1964, bofetohedi ba Soweto ba 1976, Sharpeville Six ea 1984 le Polao e sehloho ya Boipatong ya 1992.[12] Musiamo oa Apartheid o tlaleha nako ena.[12]

Molao le mmuso

Sehlooho se seholo: Mmuso wa Gauteng

Holo ya Motse wa Johannesburg, lehae la Ketsamelao ya Profense ya Gauteng

Gauteng e buswa ke Ketsamelao ya Profense ya Gauteng, ketsamelao ya batho ba 73 ba kgethilweng ka boemedi bo lekanang ba mokga. Ketsamelao e kgetha e mong wa ditho tsa yona e le Tonakholo ea Gauteng ho etella pele phethahatso, mme Tonakgolo e kgetha Lekgotla la Phethahatso la ditho tse fihlang ho tse 10 tsa ketsamelao ho sebeletsa e le dihlooho tsa mafapha a fapaneng a mmuso. Mmuso oa provense o ikarabella bakeng sa dihlooho tse abetsweng molaotheong wa naha, ho kenyeletswa le masimo a kang thuto wa motheo, bophelo bo botle, matlo, ditshebeletso tsa setjhaba, temo le tshireletso ya tikoloho.

Kgetho ya morao tjena ya lekgotla la ketsamolao la provense e ne e tshwaretswe ka la 8 Motsheanong 2019, mme mokga wa African National Congress (ANC) o hapile 50.19% ya dikgetho le boholo ba ditulo tse 37 lekgotleng la ketsamolao. Bohanyetsi ba semmuso ke Democratic Alliance, e hapileng 27.45% ya dikgetho le ditulo tse 20. Mekga e meng e emetsweng ke Economic Freedom Fighters e nang le fitulo tse leshome le motso o mong le Freedom Front Plus e nang le ditulo tse tharo. Inkatha Freedom Party le African Christian Democratic Party di na le setulo se le seng ka seng.Tonakholo David Makhura wa ANC o khethilwe hape e le tonakgolo ka la 22 Motsheanong 2019, sebokeng sa pele sa lekgotla la ketsamolao kamora dikgetho tse akaretsang.Makhura o ile a itokolla boemong boo ka la 6 Mphalane 2022 mme Panyaza Lesufi wa ANC a kgethwa ho mo nkela sebaka. Dikgethong tse akaretsang tsa Afrika Borwa tsa 2024, tse neng li tshwerwe ka la 29 Motsheanong, ANC e fumane 34% ya dikgetho, ha DA e fumane 28%.

Karolo ya Lekgotla le Phahameng la Afrika Borwa ya Gauteng, e nang le ditulo Pretoria le Johannesburg, ke lekgotla le phahameng le nang le matla a akaretsang a ho laola profinse. Johannesburg hape ke lehae la Lekgotla la Molao wa Motheo, lekgotla le phahameng ka ho fetisisa la Afrika Borwa, le lekala la Lekgotla la Basebetsi le Lekgotla la Boipiletso la Basebetsi.

Tsela

• Gauteng.

Ditsela

• (Senyesemane) Afrika Borwa.
• (Senyesemane) Gauteng.