John Henry Newman
John Henry Newman CO (21 February 1801 - 11 Phato 1890) e ne e le setsebi sa bodumedi sa Makatholika ya Senyesemane, setsebi sa thuto, rafilosofi, rahistori, sengodi le seroki. O ne a kile ya eba moprista wa Anglican mme ka mora ho sokoloha o ile a fetoha mokhadinale. E ne e le motho ya bohlokwa le ya bakang kgang nalaneng ya bodumedi sa Engelane lekgolong la bo19 la dilemo mme o ne a tsejwa ka naha ka bo-1830s. Template:Sfn O ile a halaletswa e le mohalaledi ya K'hatholike ka 2019. E ne e le setho sa Mokgatlo wa dithuto wa Mohalaledi Philip Neri.[1]
Mosebetsi
[fetola | fetola mohloli]Qalong e ne e le setsebi sa thuto ya evangedi Yunivesithi ya Oxford ebile e le moprista Kereke ya Engelane, Newman o ile a kgahlwa ke moetlo o phahameng wa kereke ya Anglicanism. O ile a fetoha e mong wa baeta-pele ba tummeng ba Oxford Movement, sehlopha se nang le tshusumetso le se nang le kgang sa Anglicans se neng se lakatsa ho kgutlisetsa Kereke ya Engelane ditumelo tse ngata tsa Khatholike le meetlo ya ditumelo pele ho Phetohelo ya Senyesemane. Ka hona, mokgatlo ona o ile a atleha. Ka mora hore Newman a phatlalatse pampiri ya hae e neng e le ya kgang ka 1841, kamorao o ile a ngola: "Ke ne ke le betheng ya ka ya lefu, mabapi le ho ba setho sa Kereke ya Anglican".
Ka 1845, Newman o ile a tlohela mosebetsi wa hae wa ho ruta Yunivesithing ya Oxford, mme, a kopantswe ke ba bang empa eseng balateli ba hae bohle, ka molao a tloha Kerekeng ya Engelane mme a amohelwa Kerekeng ya Khatholike. O ile a hlomellwa kapele hore e be moprista mme a tswela pele e le moeta-pele ya nang le tšhutsumetso ya bolumedi, a dula Birmingham. Ka 1879, o ile a kgethwa hore e be mok'hadinale ke Mopapa Leo XIII e le ho mo tsebisa ka tshebeletso eo a e entseng bakeng sa Kereke e Khatholike Engelane. O ile a ba le seabo ho theheng Yunivesity Catholic of Ireland ka 1854, eo hamorao e ileng ya fetoha University College Dublin.
Ho ngola
[fetola | fetola mohloli]Newman e ne e boetse e le motho ya nang le tsebo ya bongodi: dingolelwang le tsa hae tse kgolo di kenyelletsa ditokomane tsa Times (1833-1841), pale ya hae ya bophelo Apologia Pro Vita Sua (1864), Grammar of Assent (1870), le thothokiso The Dream of Gerontius (1865), e ileng ya thehwa ka 1900 ke Edward Elgar. O ile a ngola dithothokiso tse tummeng "Lead, Kindly Light", "Firmly I believe, and truly", le "Praise to the Holyest in the Height" (tse pedi tsa morao-rao di nkilwe ho Gerontius).
Ho hlohonolofatswa ha Newman ho ile ha phatlalatswa ke Mopapa Benedict XVI ka la 19 Lwetse 2010 nakong ya ketelo ya hae United Kingdom. Ho halaletswa ha hae ho ile ha amohelwa ka molao ke Mopapa Francis ka la 12 Hlakola 2019, mme ha etsahala ka la 13 Mphalane 2019. Ke mohalaledi wa bohlano wa City of London, kamora Thomas Becket (ya hlahetseng Cheapside), Thomas More (ya hlahetse Milk Street), Edmund Campion (mora ya morekisi wa dibuka wa London) le Polydore Plasden (wa Fleet Street).